Do uczestników wydarzenia list skierował zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr hab. Karol Polejowski. W przesłaniu podkreślił znaczenie postaw uhonorowanych działaczy oraz symbolikę odznaczenia. Napisał m.in.:
– To dzięki Państwu żyjemy dziś w wolnej, niepodległej Polsce. I jeżeli jeszcze raz spojrzymy na ostatnie dwieście lat naszej historii, okaże się, że zawsze w walce z opresją i zniewoleniem towarzyszył nam krzyż. Krzyż na mogile, krzyż jako symbol cierpienia, ale też krzyż jako symbol zwycięstwa. Takim symbolem jest właśnie Krzyż Wolności i Solidarności, albowiem wolność i solidarność w Polsce to jedno. Te wartości są ze sobą nierozerwalnie związane.
List odczytał dr Marek Szymaniak.
Łącznie uhonorowanych zostało 12 działaczy opozycji, w tym dwie osoby pośmiertnie:
- Grzegorz Daniel
- Mirosław Jan Kalwasiński
- Benedykt Eugeniusz Kijewski
- Tadeusz Ryszard Nowicki
- Lech Mirosław Orzeszko
- Adam Józef Piasecki
- Janusz Piotr Piekarczyk
- Czesław Smoliński
- Stanisław Weber
- Bernard Witkowski
Pośmiertnie:
- Bogdan Alfons Neumann
- Wojciech Obernikowicz
Uroczystość miała charakter upamiętniający i była wyrazem uznania dla odwagi, poświęcenia i wkładu działaczy w walkę o wolność i suwerenność Polski.
-
Uroczystość wręczenia Krzyży Wolności i Solidarności w Delegaturze IPN w Bydgoszczy – 19 listopada 2025. Fot. Roman Jocher (IPN) -
Uroczystość wręczenia Krzyży Wolności i Solidarności w Delegaturze IPN w Bydgoszczy – 19 listopada 2025. Fot. Roman Jocher (IPN) -
Uroczystość wręczenia Krzyży Wolności i Solidarności w Delegaturze IPN w Bydgoszczy – 19 listopada 2025. Fot. Roman Jocher (IPN)
Biogramy działaczy antykomunistycznej opozycji odznaczonych Krzyżem Wolności i Solidarności:
Grzegorz Daniel, ur. w 1953 roku w m. Łódź
Od 1980 r. był członkiem NSZZ „Solidarność” we Włocławskich Fabrykach Mebli. Pełnił funkcję przewodniczącego Komisji Wydziałowej w 1981 r. W okresie od 5 listopada 1982 r. do 2 lutego 1983 r. został powołany do odbycia ćwiczeń wojskowych rezerwistów w 36. Pułku Zmechanizowanym 8 Dywizji w Trzebiatowie (JW 3126). Niniejsze ćwiczenia nie miały nic wspólnego z realizacją zadań związanych z obronnością państwa, czy podnoszeniem umiejętności żołnierskich, lecz stanowiły formę walki z opozycją i represji politycznej. Celem powołania rezerwistów na ćwiczenia wojskowe miało być odizolowanie przeciwników politycznych i nie miało oparcia w obowiązującym porządku prawnym.
Mirosław Jan Kalwasiński, ur. w 1951 roku w m. Włocławek
Był jednym ze współzałożycieli NSZZ „Solidarność” we Włocławskiej Fabryce Mebli. Pełnił funkcję Przewodniczącego Komisji Wydziałowej. Po wprowadzeniu stanu wojennego został wytypowany do reprezentowania załogi w kontaktach z dyrekcją. W skutek odrzucenia propozycji Dyrektora WFM założenia „nowych związków zawodowych” w okresie od 5 listopada 1982 r. do 2 lutego 1983 r. został powołany do odbycia ćwiczeń wojskowych rezerwistów w 36. Pułku Zmechanizowanym 8 Dywizji w Trzebiatowie (JW 3126). Powyższa okoliczność nie miała nic wspólnego z realizacją zadań związanych z obronnością państwa, czy podnoszeniem umiejętności żołnierskich, służyła natomiast walce z opozycją oraz stanowiła represję polityczną wobec osoby wcielonej na ćwiczenia wojskowe.
Benedykt Eugeniusz Kijewski, ur. w 1950 roku w m. Toruń
Był jednym z organizatorów NSZZ „Solidarność” w Toruńskiej Przędzalni Czesankowej „Merinotex”. Pełnił funkcję wydziałowego „pełnomocnika Solidarności” w zakładzie pracy. Po wprowadzeniu stanu wojennego był kilkukrotnie zatrzymywany i wywożony na 48 godzin do aresztu w Wąbrzeźnie. Nie zaniechał działalności związkowej, zajmując się m.in. kolportażem nielegalnych wydawnictw. W okresie od 5 listopada 1982 r. do 2 lutego 1983 r. został powołany do odbycia ćwiczeń wojskowych rezerwistów w 36. Pułku Zmechanizowanym 8 Dywizji w Trzebiatowie (JW 3126). Niniejsze ćwiczenia nie miały nic wspólnego z realizacją zadań związanych z obronnością państwa, czy podnoszeniem umiejętności żołnierskich, lecz stanowiły formę walki z opozycją i represji politycznej. Celem powołania rezerwistów na ćwiczenia wojskowe miało być odizolowanie przeciwników politycznych i nie miało oparcia w obowiązującym porządku prawnym.
Tadeusz Ryszard Nowicki, ur. w 1960 roku w m. Włocławek
Był członkiem NSZZ "Solidarność" we Włocławku. Zajmował się drukowaniem ulotek i wydawnictw drugiego obiegu dla Zarządu Regionu. W związku z prowadzoną działalnością był inwigilowany przez Służbę Bezpieczeństwa we Włocławku w latach 1982-1983. W okresie od 5 listopada 1982 r. do 3 lutego 1983 r. został powołany na ćwiczenia wojskowe rezerwistów do JW 3466 w Czerwonym Borze. Ćwiczenia te nie miały nic wspólnego z realizacją zadań dotyczących obronności państwa. Służyły one odizolowaniu przeciwników politycznych ówczesnej władzy, walce z opozycją i były represją polityczną.
Lech Mirosław Orzeszko, ur. w 1966 roku w m. Kowary
Był pracownikiem Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni, zatrudnionym w charakterze montera ślusarskiego. Dnia 23 marca 1986 r. został zatrzymany w związku z wydarzeniami, które miały miejsce tego samego dnia w rejonie kościoła św. Brygidy w Gdańsku i w czasie marszu w kierunku Kościoła Mariackiego. Został oskarżony o udział i kierowanie nielegalną manifestacją, a także inicjowanie okrzyków wymierzonych w Partię, które mogły doprowadzić do wybuchu niezadowolenia społecznego i rozruchów. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Gdańsku osadzony w Areszcie Śledczym w Gdańsku. Dnia 25 marca 1986 r. Sąd Rejonowy w Gdańsku rozpatrzył sprawę Lecha Mirosława Orzeszko w trybie przyśpieszonym i skazał go wyrokiem na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, obciążył kosztami postępowania sądowego oraz wyznaczył karę dodatkową w postaci publikacji wyroku w „Głosie Wybrzeża”. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Gdańsku z dnia 8 września 1986 r. darowano mu pozostałą część kary pozbawienia wolności, utrzymując w mocy karę dodatkową. Na podstawie niniejszego postanowienia został zwolniony z aresztu w dniu 9 września 1986 r. Postanowieniem z dnia 20 stycznia 1987 r. Sąd Rejonowy w Gdańsku darował mu pozostałą, nie odbytą część kary pozbawienia wolności oraz karę dodatkową w postaci podania wyroku do wiadomości publicznej.
Adam Józef Piasecki, ur. w 1951 roku w m. Bydgoszcz
Był pracownikiem Bydgoskiej Fabryki Maszyn i Urządzeń Przemysłu Spożywczego „SPOMASZ” oraz Szklarsko-Mineralnej Spółdzielni Pracy „Szklarmin” w Bydgoszczy. Od momentu powstania w „SPOMASZ-u” struktur „Solidarności” został członkiem związku oraz wiceprzewodniczącym Koła Oddziałowego NSZZ „Solidarność”. Po wprowadzeniu stanu wojennego zaangażował się w działalność podziemną. Dnia 14 grudnia 1981 r. wywiesił sztandary „Solidarności” na bramie zakładu pracy, a w dniu 16 grudnia był współorganizatorem i kierownikiem akcji protestacyjnej przeciwko wprowadzeniu w kraju stanu wojennego i internowaniu działaczy opozycyjnych. Nawoływał też do niepodejmowania pracy w wolną sobotę 19 grudnia 1981 r. Za powyższe został zatrzymany i postanowieniem Prokuratury Rejonowej w Bydgoszczy, tymczasowo aresztowany w Areszcie Śledczym w Inowrocławiu, w którym przebywał do dnia 11 stycznia 1982 r. Sąd Rejonowy w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 12 marca 1982 r. uznał Adama Piaseckiego winnym, jednak odstąpił od wymierzenia kary i kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa. W dniu 18 czerwca 1984 r. został ponownie zatrzymany i postanowieniem Prokuratury Wojewódzkiej w Bydgoszczy tymczasowo aresztowany w Areszcie Śledczym w Bydgoszczy, w związku z przenoszeniem nielegalnych wydawnictw. Areszt opuścił w dniu 27 lipca 1984 r. na podstawie ustawy o amnestii, a Prokuratura Wojewódzka w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 1 sierpnia 1984 r. umorzyła śledztwo w przedmiotowej sprawie. Dnia 12 marca 1986 r. przeprowadzono przeszukanie mieszkania Adama Piaseckiego, w wyniku którego odnaleziono m.in. maszynę do pisania, powielacz, farbę drukarską, papier, kalki powielaczowe, matrycę oraz około tysiąca sztuk wydrukowanego „Bydgoskiego Podziemnego Serwisu Informacyjnego „Solidarność”, a także kilkadziesiąt sztuk innych nielegalnych wydawnictw oraz kilkanaście książek bezdebitowych. Za powyższe, postanowieniem Prokuratury Wojewódzkiej w Bydgoszczy z dnia 13 marca 1986 r. został tymczasowo aresztowany w Areszcie Śledczym w Bydgoszczy, w którym przebywał do dnia 21 sierpnia 1986 r. Dnia 25 sierpnia 1986 r. Sąd Rejonowy w Bydgoszczy umorzył postępowanie karne w stosunku do Adama Piaseckiego. W związku z istniejącą w PRL sytuacją społeczno-polityczną wyemigrował na pobyt stały do Kanady
Janusz Piotr Piekarczyk, ur. w 1964 roku w m. Bydgoszcz
Od 1981 r. był członkiem NSZZ "Solidarność" w Bydgoszczy. Po wprowadzeniu stanu wojennego kontynuował działalność związkową zajmując się kolportażem wydawnictw z drugiego obiegu. Dnia 27 stycznia 1984 r. dokonano przeszukania w miejscu zamieszkania, podczas którego znaleziono znaczną ilość "Bydgoskiego Podziemnego Serwisu Informacyjnego" NSZZ "Solidarność" i innych nielegalnych wydawnictw. Za powyższe, postanowieniem Prokuratury Wojewódzkiej w Bydgoszczy z dnia 28 stycznia 1984 r. został tymczasowo aresztowany i umieszczony w Areszcie Śledczym w Bydgoszczy. Areszt opuścił w dniu 30 marca 1984 r., a prowadzone przeciwko niemu śledztwo zostało umorzone w dniu 21 lipca 1984 r. na mocy ustawy o amnestii. Formą represji wobec Janusza Piekarczyka było również zastrzeżenie mu możliwości wyjazdów zagranicznych w latach 1984-1987.
Czesław Smoliński, ur. w 1954 roku w m. Modlibórz
W 1982 r. był zatrudniony na stanowisku kierownika wózków widłowych we Włocławskich Fabrykach Mebli we Włocławku. W dniu 13 maja 1982 r. wziął udział w 15 minutowej przerwie w pracy, za co został ukarany upomnieniem. W związku z powyższym Służba Bezpieczeństwa we Włocławku objęła go rozpracowaniem operacyjnym. W okresie od 5 listopada 1982 r. do 3 lutego 1983 r. został powołany na ćwiczenia wojskowe rezerwistów do JW Nr 3466 w Czerwonym Borze. Ćwiczenia te nie miały nic wspólnego z realizacją zadań dotyczących obronności państwa. Służyły one odizolowaniu przeciwników politycznych ówczesnej władzy, walce z opozycją i były represją polityczną.
Stanisław Weber, ur. w 1947 roku w m. Gąski
Od 1980 r. prowadził działalność związkową w zorganizowanym na Kujawach Związku Zawodowym Rolników "Solidarność Chłopska", następnie w NSZZ Rolników Indywidualnych "Solidarność". Uczestniczył w protestach rolniczych w Inowrocławiu i Bydgoszczy. W marcu 1981 r. wspierał bydgoski strajk rolników w budynku ZSL. Był obecny w „wydarzeniach bydgoskich” 19 marca 1981 r., w których podczas sesji Wojewódzkiej Rady Narodowej, doszło do pobicia działaczy NSZZ „Solidarność” i działaczy rolniczych domagających się legalizacji niezależnego od władz związku zawodowego rolników. Po wprowadzeniu stanu wojennego nie zaprzestał działalności. Brał udział w manifestacjach i comiesięcznych uroczystościach patriotyczno-religijnych w Kościele O.O. Jezuitów w Bydgoszczy oraz mszach za Ojczyznę w kościołach w Toruniu. Udzielał materialnego wsparcia rodzinom poszkodowanym przez władze komunistyczne. Organizował pomoc rzeczową i finansową dla osób internowanych od darczyńców z Kujaw Zachodnich. Wspierał zorganizowany przez Romana Bartoszcze Ogólnopolski Komitet Oporu Rolników. Należał do zorganizowanej grupy związkowców kolportujących nielegalne wydawnictwo „Żywią i Bronią. Uczestniczył w reaktywowaniu jawnej działalności NSZZ RI „Solidarność” oraz organizował kampanię wyborczą w 1989 r.
Bernard Witkowski, ur. w 1941 roku w m. Toruń
Był pracownikiem Instytutu Fizyki UMK w Toruniu. Od 1980 r. współtworzył, następnie działał w strukturach NSZZ "Solidarność" w toruńskim środowisku akademickim i nauczycielskim. Po wprowadzeniu stanu wojennego kontynuował działalność związkową. Zajmował się kolportażem prasy podziemnej, wykonywał klisze do jej druku na powielaczach oraz przygotowywał matryce i diapozyty. W dniu 1 listopada 1982 r. i kolejnych latach uczestniczył w nielegalnej inicjatywie składania wieńców z szarfą "Solidarności" z napisem "Poległym Solidarności" na grobach ofiar stanu wojennego oraz pod Krzyżem na cmentarzu św. Jerzego w Toruniu. Był autorem transparentu na uroczystości pogrzebowe ks. Jerzego Popiełuszki. Brał udział w demonstracjach wolnościowych oraz Mszach za Ojczyznę, odprawianych w toruńskich kościołach. W latach 1982-1983 wraz z innymi pracownikami kadry naukowej Instytutu Fizyki UMK, zajmował się technicznym przygotowywaniem oraz nadawaniem "emisji balonowych" Radia "Solidarność" w Toruniu.
Bogdan Alfons Neumann, ur. w 1949 roku w m. Grudziądz
W 1980 r. był członkiem Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”, następnie członkiem Prezydium Komitetu Zakładowego w Grudziądzkich Zakładach Przemysłu Gumowego "Stomil". Po wprowadzeniu stanu wojennego w dniu 13 grudnia 1981 r. zajmował się kolportażem ulotek i nielegalnych wydawnictw na terenie zakładu pracy. W związku z powyższym w dniu 26 października 1982 r. został objęty przeszukaniem w miejscu zamieszkania jako podejrzany o kolportaż nielegalnych wydawnictw na terenie Torunia. W okresie od 5 listopada 1982 r. do 2 lutego 1983 r. został powołany do odbycia ćwiczeń wojskowych rezerwistów w 36. Pułku Zmechanizowanym 8 Dywizji w Trzebiatowie (JW 3126). Niniejsze ćwiczenia nie miały nic wspólnego z realizacją zadań związanych z obronnością państwa, czy podnoszeniem umiejętności żołnierskich, lecz stanowiły formę walki z opozycją i represji politycznej. Celem powołania rezerwistów na ćwiczenia wojskowe miało być odizolowanie przeciwników politycznych i nie miało oparcia w obowiązującym porządku prawnym.
Wojciech Obernikowicz, ur. w 1948 roku w m. Lenie Wielkie
Rolnik z m. Kolankowo w pow. Lipno, od przełomu lat 70 i 80 XX w. był współorganizatorem i działaczem niezależnych, rolniczych związków zawodowych w regionie Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej. Od początku lat 80-tych uczestniczył w procesie jednoczenia bądź współpracy krajowych nurtów rolniczych związków zawodowych, współistniejących równolegle na terenie kraju. Brał udział w ogólnopolskich spotkaniach działaczy NSZZ „Solidarność Wiejska”, NSZZ „Solidarność” Rolników Indywidualnych oraz spotkaniach z działaczami KOR oraz działaczami NML (Niezależna Myśl Ludowa). W listopadzie 1980 r. wszedł w skład powołanego Prezydium Krajowej Rady Porozumiewawczej Niezależnych Samorządnych Chłopskich Związków Zawodowych „Solidarność”, reprezentując region Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej. W październiku 1981 r. Rada została przekształcona w Krajową Komisję Porozumiewawczą NSChZZ „Solidarność”, a Wojciech Obernikowicz został powołany do składu Sekretariatu. Był zastępcą przewodniczącego Komitetu Strajkowego podczas trwającego od 23 listopada do 7 grudnia 1981 r. okupacyjnego strajku chłopskiego w gmachu Wojewódzkiego Związku Kółek i Organizacji Rolniczych we Włocławku. Za powyższe został internowany w Ośrodku Odosobnienia we Włocławku-Mielęcinie w okresie od dnia 13 grudnia 1981 r. do dnia 18 marca 1982 r. Po zwolnieniu z internowania nadal utrzymywał kontakty z działaczami zdelegalizowanych struktur „Solidarności Chłopskiej” oraz NSZZ „Solidarność”. Był również zaangażowany w organizowanie pomocy dla rodzin internowanych rolników. W dniu 13 września 1982 r. został ponownie internowany w Ośrodku Odosobnienia we Włocławku-Mielęcinie, w którym przebywał do dnia 8 grudnia 1982 r. Dnia 15 kwietnia 1983 r., po wcześniejszym anulowaniu zastrzeżenia wyjazdów zagranicznych, obowiązującego do grudnia 1986 r., uzyskał zgodę na wydanie paszportu i wyjazd na pobyt stały do USA. W 1989 r. powrócił do Polski.