Tegoroczni odznaczeni w większości należeli do NSZZ „Solidarność”, uczestniczyli w strajkach i akcjach protestacyjnych w swoich zakładach pracy, zajmowali się kolportażem nielegalnych wydawnictw. Część z nich została internowana 13 grudnia 1981 r., część została powołana na tzw. ćwiczenia do wojskowych obozów internowania, w takich miejscach jak: Budowo, Czerwony Bór, Czarne. Szkolenie wojskowe rezerwistów w tych jednostkach nie miało nic wspólnego z realizacją zadań związanych z obronnością kraju, a jedynie służyło walce z opozycją i było dotkliwą represją polityczną wobec powołanych na ćwiczenia.
Zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr Mateusz Szpytma, wspominając postać błogosławionego ks. Jerzego Popiełuszki, zwrócił się do odznaczonych:
– Spotykamy się w wigilię porwania i śmierci błogosławionego ks. Jerzego Popiełuszki. On nie był przeciwko nikomu, zwalczał dobrem zło. On tylko mówił prawdę. Był bardzo bliski dla tych, którzy działali wówczas w „Solidarności”, którzy – tak jak wy – sprzeciwiali się systemowi komunistycznemu.
Podkreślił także, że tak jak ks. Popiełuszko, odznaczeni przetrwali trudny czas wojska, w tym namawianie do współpracy agenturalnej, nie zważając na ryzyko utraty pracy, wolności, zdrowia, a nawet życia.
* * *
Odznaczeni:
- Jan Bochenek
- Wacław Gajos
- Rafał Górski
- Henryk Gruszka
- Jacek Koźlecki
- Zbigniew Leśniewski
- Andrzej Luciński
- Kazimierz Ozan
- Ryszard Snopek
- Anna Ślufarska
- Marek Tokarczyk
- Andrzej Ziemiszewski
Pośmiertnie:
- Janusz Kita
- Zygmunt Kuca
- Jacenty Kupis
- Grzegorz Wołczyk
Krzyż Wolności i Solidarności został ustanowiony przez Sejm 5 sierpnia 2010 roku. Po raz pierwszy przyznano go w czerwcu 2011 roku przy okazji obchodów 35. rocznicy protestów społecznych w Radomiu. Krzyż nadawany jest przez Prezydenta RP, na wniosek Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, działaczom opozycji wobec dyktatury komunistycznej, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie praw człowieka w PRL. Źródłem uchwalenia Krzyża Wolności i Solidarności jest Krzyż Niepodległości z II RP.